Đêm 30/10/1968 – đêm cuối cùng của 13 thanh niên xung phong
Đêm 30/10/1968, lúc này đúng ra là mồng 9 tháng 9 âm lịch.
Trăng mùa thu bắt đầu nhú lên trên những quả đồi bị cạo trọc, nham nhở những hố bom. Sau một ngày dài ở trận địa, những người lính trẻ trở về bên nhau, ăn vội bữa cơm đạm bạc rồi lại chuẩn bị cho một đêm đặc biệt.
Sau khi ăn bát cơm độn ngô ở nhà mẹ Thởm, Tiểu đội trưởng Trần Thị Thông gọi anh chị em tập trung để chuẩn bị liên hoan văn nghệ.
Ngày mai, một đơn vị bộ đội kết nghĩa sẽ lên đường vào miền Nam chiến đấu, vì thế, tối nay, anh em tổ chức một buổi liên hoan nhỏ để chia tay.
Tất cả tập trung ở khu nhà kho, mấy chiếc đèn dầu được thắp lên, không bánh, không kẹo, chỉ có một nồi nước chè xanh các mẹ mang tới.
Mới 7 giờ tối, tiểu đội đã có mặt đông đủ.
Với nhiều người, đó chỉ là một buổi liên hoan bình thường như bao buổi liên hoan khác – tiễn những người lính lên đường vào miền Nam chiến đấu.
Nhưng với Tiểu đội 2, đêm ấy đặc biệt hơn nhiều.
Bởi sau đêm này, Nguyễn Thị Tâm và Cao Ngọc Hòa sẽ về quê làm lễ ăn hỏi.
Một số người khác cũng đã nhận giấy báo nhập học, chuẩn bị rời xa trận địa.
Hai năm trời thầm yêu thương nhau, Hòa và Tâm đã hẹn với nhau rằng ngày mai sẽ về quê Tâm để ra mắt gia đình.
Lần về thăm nhà gần đây, Hòa đã nói với gia đình rằng đầu tháng sẽ đưa Tâm về giới thiệu với cha mẹ và làm lễ ăn hỏi.
Mẹ Tâm nghe tin thì mừng lắm, Bà rối rít bảo anh trai Hòa là Cao Ngọc Lợi chạy ra vườn hái ít cam, rồi chuẩn bị thêm cau trầu và một chai rượu để dạm ngõ.
Tờ mờ sáng ngày 30/10, mẹ Hòa cùng anh trai vượt cả chục cây số, đi bộ từ Diễn Châu sang Yên Thành để hỏi vợ cho con.
Nhưng hôm ấy, bom đạn đánh phá ác liệt, phải mất hơn mười tiếng đồng hồ, gia đình Hòa mới tìm được nhà Tâm.
Một mâm cơm đạm bạc được dọn ra.
Cả nhà ngóng chờ mãi, nhưng Tâm và Hòa vẫn không về.
Mẹ Tâm an ủi mẹ Hòa:
“Chúng nó chắc không về được. Thôi, thì cứ coi như chúng đang có mặt ở đây. Sắp đình chiến rồi, chắc một hay hai ngày tới, chúng nó lại về.”
Đêm ấy, mẹ và anh trai Hòa ngủ lại tại nhà cô con dâu tương lai.
Ai cũng mong trời sáng thật mau để Tâm và Hòa trở về với gia đình.
Gia đình Hòa còn chưa biết mặt mũi người con dâu tương lai ra sao.
Lần Hòa về nhà, khi mẹ gặng hỏi chuyện lấy vợ, anh đỏ mặt, đỏ cả tai, gãi đầu gãi tai rồi bỏ chạy.
Nhà Tâm cũng vậy, cha mẹ chưa một lần được nhìn thấy mặt chàng rể tương lai.
Không ai biết rằng, những điều họ đang chờ đợi trong đêm ấy sẽ mãi mãi không trở thành hiện thực.
Buổi liên hoan văn nghệ kết thúc sớm.
Ban Chỉ huy Đại đội hội ý với các tiểu đội, nội dung cuộc họp xoay quanh mấy vấn đề quan trọng.
Chỉ còn mười mấy tiếng đồng hồ nữa, lệnh ngừng bắn tạm thời từ vĩ tuyến 19 trở ra sẽ có hiệu lực.
Vì thế, địch có thể sẽ tăng cường đánh phá tại những điểm chiến lược.
Mọi người trở về nơi nghỉ.
Kết thúc buổi liên hoan, Hà Thị Đang và Trần Thị Thông về nhà mẹ Thơm để ngủ.
Chị Thông lên giường nằm trước, Đang thì cặm cụi chuẩn bị hành lý để sáng mai về quê, nhập học.
Qua ánh đèn dầu leo lét, Thông nhìn thấy bóng Đang nhỏ thó hắt ngược lên phên nứa.
Đang xếp gọn mấy chiếc áo bay đã sờn vai, lỗ chỗ những miếng vá, cùng chiếc võng dù vào va ly.
Gia tài thời chiến của chị chỉ có thế.
Đêm cuối thu lành lạnh, gió từ bên kia mạn đồi thốc ngược vào.
Chị Thông kéo tấm chăn mỏng đắp cho Đang.
Thấy Đang cứ mãi trở mình, chị giục:
– Ngủ sớm đi, mai lấy sức đến trường!
Đang nằm im một lúc rồi nói:
– Em chẳng ngủ được. Sắp phải xa các chị, xa trận địa rồi, nhớ lắm, mà sáng mai, em vẫn ra trận địa với các chị, làm buổi cuối để chia tay với cuốc xẻng.
Chị Thông trở mình, vừa thương vừa trách:
– Ngày mai em phải lên đường, chuẩn bị đi học rồi, đừng ra trận địa nữa, làm cả tháng, cả năm, khổ như rứa còn không chán à?
Đang đáp, giọng đều đều:
– Còn ở trận địa ngày nào, em còn làm ngày đó, hàng ngàn ngày đêm ở đây còn không sợ, sợ chi một bữa, sau này, có muốn quay trở lại để san lấp hố bom cùng các chị cũng không còn cơ hội nữa.
Thông im lặng.
Đang quay sang ôm chị rồi hỏi:
– Trước, em trốn mẹ đi TNXP, chị biết vì cái chi không?
Không đợi chị Thông trả lời, Đang nhoẻn miệng cười:
– Là vì cái áo bay của TNXP đó chị, ngày nớ, thấy mấy anh chị đi TNXP về, nhìn thấy bộ quần áo, em thích lắm. Thế là thừa lúc mẹ ra đồng, em xuống bếp xúc một lon gạo, gói kỹ trong khăn mùi soa rồi trốn đi.
Chị Thông ôm chặt Đang vào lòng như ôm đứa em gái ruột thịt.
Hai năm trời ở cùng nhau, chiến đấu cùng nhau, Đang là người mà chị rất yêu quý.
Có lần, Đang đùa vui với chúng bạn:
“Khi mô tau chết, tài sản được chia như sau: đôi dép và chiếc ba lô cóc đứt một bên quai là phần của cha. Mẹ thì được hai áo lót, một cái áo mồi và cái áo đại cán có hai cái túi to, tuy sờn bạc nhưng là vải Tô Châu chính hiệu. Anh cả ở quê nhiều muỗi thì được cái màn. Cậu út cho cái tăng, võng. Còn lại hai cái áo, thuốc đánh răng, bát đũa để lại làm quỹ công cho tiểu đội.”
Một câu nói đùa của cô gái trẻ.
Nhưng không ai ngờ rằng, chỉ sau một đêm, câu nói ấy sẽ trở thành lời trăn trối.
Cách nhà bà Thởm không xa, Phan Thị Dung và Nguyễn Thị Tâm cũng không ngủ được.
Trước khi đi TNXP, Dung và Tâm ở cùng một làng, nhà Tâm ở xóm 6, còn Dung ở xóm 2, cách nhau một quãng đồng.
Chơi thân với nhau từ nhỏ, nên khi lên Truông Bồn, Dung và Tâm được phân ở cùng một nhà.
Đêm ấy, hai người nằm bên nhau, thủ thỉ những câu chuyện của ngày mai – một ngày mai mà cả hai đều nghĩ rằng mình sẽ còn rất nhiều thời gian để thực hiện.
Dung quay sang bảo Tâm:
– Mi về quê lấy chồng, hú hí với chồng cũng đừng quên tiểu đội nhé.
Tâm cười:
– Tau lấy chồng rồi, nhưng nhà vẫn ở gần đây, khi nào nhớ mọi người quá, lại trốn chồng lên trận địa, mi đi học xa quá, chắc không lên được.
Hai người rối rít trò chuyện.
Tâm kể, sau khi cưới chồng, sẽ cố gắng kiếm chút ít tiền để cất một ngôi nhà ở tạm, rồi sinh con, đẻ cái.
Chị chỉ mong một điều giản dị: khi những đứa con ra đời, chiến tranh sẽ không còn nữa.
Rồi Tâm nói:
“ Mà nếu có chiến tranh, tau lại cho con đi bộ đội. Là con trai, cho nó cầm súng chiến đấu. Là con gái, thì cho nó đi TNXP như mẹ nó ấy.”
Nói rồi, Tâm nhìn ra phía cửa sổ.
Ngoài kia, bóng đêm vẫn phủ xuống Truông Bồn.
Quá 12 giờ, cả hai tắt đèn dầu đi ngủ.
Trước khi chìm vào giấc ngủ, Dung quay sang nói:
– Mai hai đứa mình ra trận địa lần cuối nhé, sau này, có muốn cũng khó.
Tâm gật đầu.
Rồi chị thiếp đi.
Cách đó không xa, Trần Văn Hạp cũng không ngủ được.
Các o không ngủ vì chuyện trò, tâm sự về ngày mai, về những người sắp phải xa nhau, về những ngày tháng chiến tranh còn kéo dài.
Còn Hạp, anh ngồi lặng như một cái bóng suốt đêm hôm ấy.
Hạp vừa cưới vợ được 18 ngày.
Anh chỉ kịp ở với vợ một đêm rồi lại lên Truông Bồn.
Trong đầu anh lúc ấy vẫn còn biết bao dự định cho một ngày trở về.
Hạp đang tính sắp tới xin đơn vị về nhà một ngày, sửa lại mái nhà cho mưa đỡ dột, ngăn lại mảnh vườn để gà không phá rau.
Những dự định nhỏ bé của một người đàn ông mới cưới.
Một mái nhà.
Một mảnh vườn.
Một người vợ trẻ đang chờ.
Những điều bình dị đến mức không ai nghĩ rằng chúng có thể trở thành những điều không bao giờ thực hiện được.
Không ai ngờ được rằng, đêm 30/10/1968 ấy cũng là đêm cuối cùng của họ.
Họ đã nói về ngày mai bằng tất cả niềm tin của những người còn trẻ.
Và cũng là đêm cuối cùng họ còn có một “ngày mai”.
Sáng 31/10/1968, tại Truông Bồn, 13 TNXP của Đại đội 317 đã ngã xuống.
Và từ đêm cuối cùng ấy, những dự định rất đỗi bình thường của tuổi trẻ – một lễ đính hôn, một ngày đến trường, một mái nhà được sửa lại, một đứa con sẽ chào đời – mãi mãi trở thành những điều dang dở.
Chỉ còn Truông Bồn ở lại.
Ở lại với những hố bom.
Ở lại với những con đường từng bị bom cày nát.
Ở lại với những câu chuyện mà hơn nửa thế kỷ sau, mỗi lần nhắc lại, người ta vẫn không khỏi nghẹn lòng.